GroeneZon.nl/Tijdschrift Moestuin

• Bodem moestuin 2002

In 2002 wordt het eerste chroma van de bodem van mijn moestuin gemaakt (afbeelding links). Aan de kleuren kan je zien dat het om een oude teeltbodem gaat. Jonge zeeklei geeft bijvoorbeeld een donker grijze kleur. Dit chroma heeft een licht tot donker beige kleur. Aan de radialen kan je zien dat de doorwatering en doorluchting goed is. Dat klopte wel, ik had immers een greppel door de hele tuin gegraven en die gevuld met wilgentakken en weer dichtgegooid, dat is echt een geweldige manier om je afwatering blijvend op te lossen. Volgens mijn twee oudere chromaleraren de experts op dit gebied laat het chroma van mijn tuin een vervuiling zien in het watergebied. De kleur is wat flets en de energie is er lager. Al pratende komen we erchter dat ik waarschijnlijk veel teveel niet voldoende verteerde geitenmest over mijn tuintje heb uitgebracht. Nou dat kan kloppen. Ik ruik de hele zomer als ik op de tuin kom de mest. Alsof de bodem niet goed weet wat ze ermee aanmoet.

Tijdens mijn werk blijkt dat je nog veel meer met chroma’s kan bekijken. We doen onder andere onderzoek naar de kwaliteit van aardappels, paprika’s, melk, compost, en kuilvoer. Ik leer dat er grote verschillen zijn in de kwaliteit van compost. Een goede compost is helemaal uitgewerkt en verteerd zodat het als een zacht dekentje op de bodem kan worden gebracht. Zo kan je de bodemvruchtbaarheid het snelst doen stijgen. Meetbaar in het humusgehalte. Een slecht verteerde compost, waarbij rotting ontstaan is (met zwavel geuren) geeft een chroma dat lijkt op een koeienvlaai (afbeelding rechts).

• Compost slechte kwaliteit

• Compost moestuin 2007

In 2004, 2005 en 2006 begin ik ieder jaar een nieuwe moestuin. Ik maak samen met een vriendin steeds weer compost volgens de cmc methode. Dat is net koken. Eerst wordt al het materiaal in kleine stukjes gesneden met een handhakselaar. Daarna zetten we de hoop ineens op, bestaande uit allemaal laagjes en speciale toevoegingen (geheimen van de kok?!). De hoop wordt nu vanzelf warm (het koken) en wij moeten opletten dat het niet te warm of koud wordt en de hoop desnoods even omkeren (het roeren). Na drie weken wordt de hoop netjes afgedekt en na drie maanden is de compost klaar. Hij ruikt dan heerlijk naar bosgrond. Dat is het teken dat er heel veel verschillende goedaardige bacteriën en ander klein spul aan het werk zijn geweest. Ik maak een chroma van zo’n hoop en ben blij met het resultaat (afbeelding links).

In 2007 begin ik in het voorjaar weer een nieuwe tuin. Geïnspireerd door de chroma’s maak ik de tuin in een cirkel. Ik zaai er eetbare bloemen (afbeeldingen met bloemenzee). Dit is in de duinen. En in 2008 start ik er een tuin bij op zavelgrond. Deze tuin ligt al jaren half onder water en onder plastic. Er is heel wat bodem reparatie nodig. Ik graaf weer een greppel die ik vul met wilgentakken. Ik breng er de goede compost op. En voeg zelfs verdunde bodembacteriën toe. Dat helpt de bodem opstarten om organische stof te verteren. Ik laat geen éne centimeter van de bodem onbedekt. Overal leg ik de droge graspollen. Ik zaai phacelia (afbeelding foto met hommel), deze bijenplant staat erom bekend evenwicht te brengen in een bodem die vaak aardappels heeft gehad. Ook zaai ik afrikaantjes (de wilde soort die wordt lekker bossig) om met haar wortels de zieke aaltjes weg te vangen. En van al het onkruid dat opkomt maak ik opnieuw compost.

In de herfst is de situatie al heel anders. Toch is de energie op de tuin nog niet in evenwicht. Vooral de kant die lang onder het plastic heeft gelegen voelt magertjes. Ik nodig een man uit die voor zijn werk het land afreist om de aarde te helen. Hij vindt de plek en nodigt de natuurenergieën uit om te helpen de plek in evenwicht te brengen. Voor mij voelt het nu al een stuk beter. Ik maak een chroma van de bodem (afbeelding rechts). En ik ben dik tevreden. De kleuren zijn warm, aan de buitenrand zijn duidelijk zachte wolkjes zichtbaar. Deze wolkjes duiden op goede humusvorming. Als de humus zich opbouwt in de bodem komt alles goed.

Een goede bodem kan goede gewassen voortbrengen. Daarom besteed ik zoveel tijd aan mijn bodem. Ik wil graag onderzoeken of ik de kwaliteit van mijn planten kan verbeteren. Er zijn allerlei dingen te bedenken die de kwaliteit van een plant zouden kunnen aangeven. De meest bekende is: hoe groot dik en zwaar is het oogstbare gedeelte. Hoe groter hoe beter.

• Bodem moestuin 2008

• Graskuil duitse boer

Net als bij bodem onderzoek laat een chroma op een andere manier de kwaliteit van een plant zien. Tijdens mijn werk heb ik geleerd hoe je de kwaliteit van een plant kan “lezen” uit een chroma van die plant. Naast de warmte van de kleuren, de uitgesprokenheid van de radialen speelt vooral mee; tot hoever in de kern is er tekening zichtbaar. Ik ben nog maar één keer een chroma tegen gekomen van een plant waarbij de radialen (tekening) tot in de kern doorliep. Dit was een chroma van stro uit Oost Europa. Natuurlijk zouden zulke planten hier ook kunnen groeien, maar daar heb ik dan geen chroma van gezien. Ik heb nog geen voorbeeld van een plant uit mijn tuin. De afbeelding is van een graskuil van een boer uit Duitsland (afbeelding links; chroma van graskuil). Je kan zien dat de kleur warm is, de radialen zijn uitgesproken. En ze lopen door tot bijna aan het midden, maar niet helemaal. Gras laat vaak behoorlijk goede chroma’s zien. We zijn geen koeien, maar als je gras of tarwe gras perst kan je het heel goed drinken. Het is echt een rage aan het worden om voor je gezondheid tarwegras sap te drinken. Ik geloof dat het mogelijk is om hier in Nederland moestuinplanten te telen die chroma’s laten zien met radialen tot de kern.

Rascha Vanja Wisse, 29-01-2009

Als je googled op : Jaap Bakker over een gezonde bodem, vind je een artikel over chroma’s geschreven door mijn leraar. Als je googled op groene zon Egmond krijg je mijn eigen website over de moestuin

• Jaap Bakker over een gezonde bodem