GroeneZon.nl/Over de tuinderes

From Talk2000.NL

home

www.groenezon.nl

sub-pagina's

Artikelen

[edit] Een verslag van Rascha Wisse geschreven in 2008

Over composteren en de bodem vruchtbaarder maken kan ik volgens mij wel een middag praten! Ik ben nu al 18 jaar (sinds 1990) aan het lezen en proberen en kijken wat voor verschillende methoden er zijn om de bodemvruchtbaarheid te verhogen en tegelijkertijd goed te kunnen oogsten. Er zijn mooie voorbeelden op aarde waarbij dit lukt, maar allemaal met andere methoden. Zo is er in Japan een systeem waarbij de bodem zo luchtig wordt dat je er een stok zo een meter in kunt stoppen! En dat terwijl er nooit gespit of geploegd of iets dergelijks gedaan wordt. Ze gebruikten warme compost en compost bacterie.

En in Findhorn werden er hele mooie oogsten gehaald van een rotsachtige bodem met slechts een heel klein vruchtbaar laagje. Hier werd er heel sterk samengewerkt met de natuurwezens. Ik geloof ook zeker dat dat een heel goede vruchtbare weg is. In Japan heeft Mansuba Fukuoka en tuin en hij heeft diverse boeken geschreven, hij maakt juist nooit compost en laat zoveel mogelijk materiaal gewoon liggen op zijn land. Ik las zijn boeken voor het eerst in 1990 tijdens mijn studie tropische landbouw. Ik studeerde toen de richting kleinschalige landbouw. In de tropen zijn dat allemaal permacultuur-achtige teelten. (zoals de Hunza gemeenschap waar Rob Hopkins over schrijft in zijn boek transistion towns. In 1994 ging ik 8 maanden naar Vietnam, daar heb ik die kleinschalige systemen kunnen zien. Er werden daar bijvoorbeeld eenden gebruikt om klein ongedierte uit het veld weg te eten. Het zijn speciale loopeenden, die schijnen hun dieet anders uit te zoeken dan de nederlandse eenden. Ik zag ze ook aan het werk bij de permacultuur tuin in culemborg " Caetsheage" . De wc tjes hadden ze in Vietnam boven de visvijver, en de blubber uit de vijver ging 1 keer per jaar weer over het land. Potjes voor het opkweken en zo werden allemaal van natuurlijke materialen gemaakt. En elke vierkante meter die over was, naast de rijstvelden, in de dichtbevolkte mekong delta werd gebruikt voor een eetbare plant of boom. Na deze studie heb ik nog een paar jaar in Wageningen een studie ecologische landbouw gevolgd. Ik ben toen in aanraking gekomen met o.a de antroposofische kijk op tuinieren en met natuurlijke kleinschalige methoden in het westen, zoals permacultuur. We zijn met de hele klas een keer een paar weken op excursie geweest en hebben toen alleen bedrijven bezocht die zonder dierlijke mest werkten (tot in Oostenrijk waren we gekomen). No-tillage (niet de aarde bewerken; een onderdeel van permacultuur) kwam meerdere keren naar voren bij zulke bedrijven.

Bij de antroposofische bedrijven wordt rekening gehouden met de stand van de maan alvorens er een handeling wordt gedaan. Ook heb ik leren kijken naar de energetische karakters van planten. Zo heb je de blad groenten, wortelgroenten, vruchtdragende groenten en bloemgroenten. Een combinatie van die allevier geeft gemakkelijker een evenwicht in de tuin (hierbij wordt niet alleen naar de laagjes gekeken boven de grond (klimmers en kruipers) maar ook naar de laagjes in de grond (sommige planten wortelen diep anderen ondiep. Diep wortelende planten zoals luzerene en rogge hebben de mogelijkheid om nutrienten van heel diep naar boven te halen en daarnaast om organische stof en leven (hun worteltjes die verteren) heel diep in de bodem te brengen. Ik begon met een boek in mijn hand de eetbare onkruiden rondom Wageningen te zoeken en eten. Ik kwam ook in aanraking met het Hof van Eden, stiching zaadgoed en Ruurd Walrecht van de toenmalige Oerakker. Allen organisaties die oude rassen verzamelen. Na deze studies heb ik drie jaar intern op biologische boerderijen gewerkt, allemaal hadden ze ook een flinke moestuin. Ik heb kunnen zien hoe de oma's en opa's van de boeren waar ik stage liep hun moestuin al generaties lang behandelden. Daarna kwam ik terecht bij het adviesbureau voor natuurlijke landbouwmethoden Team Ecosys in Twello. Hier heb ik chroma's leren maken als middel om de gezondheid van bodem en product te meten. Ik kwam ook in aanraking met veel speciale bodemkennis, zoals van Elaine Ingham van het soil food web (een echte aanrader om op te googlen), en reams die juist weer pleit voor het aanbrengen van nutrienten (kunstmest dus) van buitenaf; te vergelijken met de othomoluculaire leer bij mensen). Het gaat dan niet om zoiets als stikstof, maar om andere stoffen. Ik leerde toen ook de oosterse wijze (china en Japan) om naar de energieen van planten te kijken. Er zijn planten met een soort zwaardere energie zoals bijvoorbeeld buxus haag en veel soorten kruiden en planten met een veel lichtere energie zoals de meeste groenten. Die twee soorten vlak bij elkaar zetten lukt niet. Het leren zien van de verschillen heb ik ook geleerd van tuinders die zich bezig houden met de kosmische kanten achter planten en tuinieren. Zoals Jaap Bakker en Adri Misset. Dit waren de mensen die Masaru Emoto en zijn boek the messege of water naar nederland haalden. De plaatjes in dit boek zijn te vergelijken met de chroma's van plant en bodem.

Iemand anders uit onverwachte hoek die me hierover leerde is Marieke de Vrij. Ik zag haar op een bijeenkomst van stichting milieubewustzijn (van Anne Stijkel). Door haar en door Hans Anderweg (in resonantie met de natuur) ben ik gaan leren voelen wat een plant graag wil.

De jaren erna heb ik het helder leren waarnemen uitgebreid met leren over helder ruiken, helder zien, helder weten en vooral helder voelen. Ik werkte twee keer een half jaar (het seizoen) in de kruidentuin van het homeopathische bedrijf VSM (460 soorten kruiden) en ik was erg onder de indruk dat ik door te ruiken aan de vele verschillende munt soorten ik verschillende gebieden in mijn lichaam geactiveerd voelde. Ik oefende ook met helder zien door naar jonge planten van bijvoorbeeld brandnetel en dovenetel te kijken en dan het verschil te voelen in mijn lijf (terwijl in een jong stadium een dovenetel, technisch gezien heel sterk lijkt op een brandnetel). Je zou beide blaadjes kunnen omschrijven met; eivormig; zus en zo groen; kartelige rand, haren op het blad, groene nerf etc.

Vanaf 2004 heb ik ieder seizoen een nieuwe moestuin op een andere plek met een andere bodem opgezet. Vooral het mulchen heb ik in het begin stadium van een tuin (als er nog geen perennials staan (meerjarige planten) heel nuttig gevonden om de bodem te beschermen en te voeden. Ook voeding van buitenaf om snel de vruchtbaarheid en levenskracht te laten toenemen vind ik nuttig. Ik heb enorm veel kweek door mijn handen laten gaan deze jaren, en ik heb heel veel respect gekregen voor deze plant. Hij probeert echt om harde cementachtige grond weer tot leven te wekken. Rondom de kweekwortels vinden altijd een paar wormen een plekje en de aarde houdt daar veel beter vocht vast. En vocht geeft de mogelijkheid tot leven. Ik heb een jaar tuincursus gevolgd bij Guurtje Kieft die zich laat inspireren door Rudolf Steiner. en ik ben in aanraking gekomen met tuinders die rekening houden met de stand van mercurius en venus. Beide werken samen met de natuurwezens. En dan zijn we zo ongeveer bij 2007 aanbeland toen ik door mijn man Moniek Wijn leerde kennen en haar eetbare landschapstuin.

Ik heb dit jaar (2008) juist wat bladeren en naalden uit het bos gehaald (waarbij ik hier en daar een handje heb genomen in de herfst, het seisoen dat er heel veel nieuwe bladeren vallen) om zo de bacterie뮠en schimmel rijkdom op mijn tuin te verijken. Ik zie het als het enten van deze verschillende invloeden. Dit is volgens mij heel goed, omdat er heel lang geen bomen op deze nieuwe tuin hebben gestaan. Ik breng nu de bos sfeer erin terug. Dit zie ik ook als "homeopathisch". Ik denk dat voor de enorme bossen hier in mijn omgeving het wegnemen van die paar zakken in de herfst helemaal geen probleem is. Trouwens ik ben zelf niet zo'n voorstander van het gebruik van houtsnippers door mijn hele tuin, omdat die nogel zuur verteren, en dat vinden de groenten niet fijn. Direct onder de bessenstruiken heb ik wel met houtsnippers gemulched. Dat zijn houtachtige planten en die vinden het juist lekker. Ook aardbeien vinden de houtsnippers lekker. Maar als ik de aarbeien ergens middenin heb staan, dan behandel ik ze als groenten. Uiteindelijk ga ik ook geen extra snippers op mijn tuin brengen, want dat werkt toch te zuur wat mij betreft. Wormen houden erg van bladeren, maar niet zomaar alle bladeren. Bladeren van beuken en eiken breng ik niet op de tuin. Van essen, wilgen, populieren wel. Een ook dat zie ik alleen goed tijdens de opbouw fase van de tuin. Gewoon om de wormen lekker te voeren met hun lievelingskostje.

Wormenhumus vind ik ook een geweldig product. Hier in de buurt (Castricum) zit een hele grote producent van deze compost (tardy vermicultures). Vorig jaar heb ik compost bij hem gehaald (voor de tuin in de duinen). Laatst op een landbouwbijeenkomst hadden we het ook over de verschillen tussen regenwormen en compostwormen. Die compostwormen verschijnen gewoon vanzelf in de compost, als de compost klaar is verdwijnen ze weer. Fransje de Waard schreef er ook over in haar permacultuur boek (tuinen van overvloed +/- 1996) . Hoe je op je balkon wormencompost kan houden in plastic bakken. Het belangrijkste is dat je een bak eronder hebt die het waterige gedeelte opvangt zodat je dat er steeds uit kan halen (anders wordt het een kliederzooi).

Rond 1995 heb ik de boeken over permacultuur gelezen o.a Bill Morrison die de term permacultuur in begin jaren tachtig zo ongeveer heeft uitgevonden. Ook rond die tijd heb ik Ben van Es bezocht. Nabij Boxtel (waar ook de kleine aarde zit). Hij heeft Fukuoka ontmoet en hij werkte bijvoorbeeld heel veel takken en ander grof organisch materiaal onder in zijn tuin, om de bodem weer levend te krijgen (dus ook als reperatie bedoeld). En daarna richting no-tillage gaan. Hij had ook allerlei meerderjaarige planten en bomen in zijn koude kassen staan. Hoe prachtig! In het voorjaar, wanneer het gebruik van de kassen het nuttigst is, hebben de struiken en bomen (en druiven en kiwi) nog geen blaadjes en kan " jouw" groenten groeien. En dan later in de zomer zorgen de bladeren voor de broodnodige koelte in de kassen. En er komen heerlijke vruchten aan. Trouwens ik ben persoonlijk nog niet zo fan van een kas, omdat het toch de regen en het echte zonlicht tegenhoudt. Ik ben er nog niet uit of het nodig is voor mijn droom tuin. Voorlopig nog geen kas op mijn tuin.

Ik heb eens een onderzoek gelezen vanuit Wageningen opgezet. Het was een 20 jarig onderzoek. dat is heel lang en heel bijzonder. Het ging erom om te kijken of de organische stof gehalte van een bodem verhoogd kon worden door organisch materiaal terug te brengen op het land (nadat de oogst eraf was gehaald. Uit het onderzoek kwam naar voren dat de stijging minimaal was. Dat was erg jammer, omdat we bij veel landbouwgronden zien dat de OS waarde (organische stof) juist zakt. Later hoorde ik de ervaringsresultaten van kleinere moestuinen waar men aan warme compostering toepaste. Met inbegrip van preparaten. De os nam nu wel snel en goed toe. Ik ben ook nog betrokken in onderzoek hiernaar. Bijvoorbeeld door het aanbrengen van enorme hoeveelheden compost (uit een hele goed composteerbedrijf) op weiland en akkerbouwgrond. Zo heb ik eigenlijk heel veel onderzoeken gelezen en ervaringen gehoord. Toch blijft het voor mij niet makkelijk om duidelijk te kunnen zeggen hoe de verbetering van bodemvruchtbaarheid nu echt in zijn gang gaat. Het is bijvoorbeeld al heel moeilijk om de werkelijke organische stof hoeveelheid in je bodem te meten. Je meet namelijk zowel de humus als de losse organische deeltjes. Ook is het niet duidelijk wat de plant allemaal opneemt en wat niet. Dus hiermee zeggen onderzoeken die de os meten eigenlijk dus ook niet zoveel. Humus werd door 1 van de tuinders waar ik veel van geleerd heb: de ziel van de bouwvoor genoemd.

Ik ben zelf ook fan van warme compostmethoden. Het is net zoiets als koken. Bouw een enorme hoop op in laagjes. Alleen al hierdoor wordt de hoop warm. Als de hoop te warm wordt zet ik hem om. Te warm zou betekenen dat de compost gaat verbranden en dat is zonde. Het voordeel van het warme compost koken is dat de compost na de warme periode en de opbouwperiode in drie maanden een hele goede compost is geworden. Als ik die over mijn tuin aanbreng kost het de tuin heel weinig energie (want de "vertering"en "opbouw" heeft al plaatsgevonden. Zo kan ik in een paar jaar het humus gehalte van mijn tuin flink verhogen. Ik denk dat ik daarna het niet meer nodig vind om warme compost te maken. Het is voor mij een soort reperatie mbt de bodemvruchtbaarheid. Een ander voordeel is dat ik preparaat aanbreng (bloemen die fijngemalen zijn en daardoor een sterkere subtiele werking hebben gekregen. Uit eindelijk wil ik er misschien naartoe dat ik helemaal geen compost meer maak (zoals Fukuoka) omdat de kringloop op de tuin zo hersteld is dat ik wel kan oogsten, maar niets hoeft toe te voegen. Maar goed dat is voor de toekomst.

Vanja Wisse, 2008

- N a v i g a t i e -

^ top

Main Page (homepage talk2000 collectief)