Europese Grondwet; Overwegend positief?

Voor ons oordeel over 'de Grondwet voor Europa' is allereerst van belang dat we beseffen wat de primaire bedoeling is: alle bestaande E.U.-verdragen samenvoegen tot één verdrag, zodat het niet meer nodig zal zijn tientallen verdragen te raadplegen. De benaming 'grondwet' is discutabel. De Europese Conventie, opsteller van het ontwerp, heeft hiervoor gekozen in de hoop dat dit de Europese burgers meer zal aanspreken. Maar het nadeel van de benaming is dat menigeen ten onrechte denkt dat dit verdrag de nationale grondwetten zal vervangen, of dat de lidstaten hun zelfstandigheid gaan verliezen. In werkelijkheid zijn de voorgestelde veranderingen tamelijk beperkt.

(Gossie/) De status van een grondwet is toch anders dan de status van een verdrag? Rechters (en dus de burgers) moeten toch op een andere manier met een grondwet omgaan dan met andere wetten? Er gaan andere juridische normen gelden, er is andere precedentwerking. (/Gossie)

(Pinq/) Zeker het is juridisch wel degelijk relevant dat iets een grondwet genoemd wordt! Zie ook elders in deze wiki. Het is dus zeker niet enkel een meer aansprekende titel maar gewoon een heel ander beest zon grondwettelijk verdrag. Het is niet precies zo dat het nationale grondwetten vervangt, maar het gaat wel boven nationale grondwetten! Iets wat de regering wilde verzwijgen in haar huis aan huis verspreide folders maar waar de referendumcommissie die de folders schreeft gelukkig niet accepteerde. pinq 10:24, 2 Jun 2005 (CEST)

(Paul Kuiper/) Vreemd dat dit misverstand zo hardnekkig is! Het is totaal niets nieuws dat de Europese grondwet boven nationaal recht zal gaan. Alle Europees recht, en in beginsel elk internationaal verdrag waarbij Nederland partij is, heeft suprematie over Nederlandse wetten (ook over de Nederlandse grondwet). Dat is ook logisch, anders zou een land zich te gemakkelijk aan zijn verdragsverplichtingen kunnen onttrekken.

Zoals (in geval van strijdigheid) nationaal recht boven provinciale of gemeentelijke verordeningen gaat, zo gaat Europees recht boven nationaal recht. De door Pinq bedoelde vermelding in de huis-aan-huisfolders is waarschijnlijk de grootste psychologische blunder van deze campagne geweest. Hiermee werd TEN ONRECHTE DE INDRUK GEWEKT dat dit iets nieuws zou zijn! (Er was door ambtenaren tegen gewaarschuwd, maar uit kwaadwilligheid heeft de referendumcommissie deze misleiding gehandhaafd.)(/Paul Kuiper)

(Gossie/) Als ik alles een beetje begrijp, moeten we de veranderingen in de 'subsidiaire bevoegdheden' even bekijken. Die zijn wel degelijk 'iets nieuws'.

Daarnaast is er volgens mij nog steeds een verschil of je een Europees verdrag hebt of een Europese grondwet. Beide gaan boven de Nederlandse wetgeving, maar is het niet zo dat bepalingen in een grondwet meer invloed kunnen hebben in de breedte? Dus een grote invloed op ons leven hebben? (/Gossie 23:21, 11 Jun 2005 (CEST))

(Pinq/) Paul ik beweer nergens dat het iets nieuws is dat (veel) europees recht boven Nederlands recht gaat... Wat mij betreft is het wel hoog tijd dat mensen zich eens realiseren dat dit het geval is. En ik beweer heus niet dat ik er alles van weet in tegendeel.... maar ik weet gezien mijn studie rechten (met als afstudeerrichting staats en bestuursrecht) wel net genoeg om grofweg in te zien waar m de schoen wringt.... en ik realiseer me maar al te goed dat het ontzettend veel ingewikkelder is dan over het algemeen gedacht wordt..... Val me aub niet aan op dingen die ik niet schrijf, ik ben absoluut niet bevangen door iets wat jij een misverstand noemt.... Tuurlijk is er een verschil tussen een gewoon europees verdrag en een grondwettelijk verdrag. Ook inhoudelijk bevat de voorgestelde europese grondwet heel veel nieuwe dingen waarvan ik er niet aan moet denken dat dat boven het Nederlands recht gaat.... dat is voor mij misschien wel de belangrijkste reden om me tegen de voorgestelde europese grondwet te verzetten Europa verdient iets beters! pinq 12:49, 24 Jun 2005 (CEST)

[edit] bestuurlijke veranderingen

De bestuurlijke veranderingen die de grondwet brengt hebben voornamelijk betrekking op de besluitvorming. Dat deze verbeterd moest worden, zeker na de uitbreiding tot 25 lidstaten, wordt door weinigen ontkend. Het vetorecht van elke afzonderlijke lidstaat wordt beperkt. Maar het blijft in veel gevallen gehandhaafd, b.v. bij het sluiten van akkoorden over sociale, onderwijs- en gezondheidsdiensten, als het gevaar bestaat dat zo'n akkoord de nationale organisatie van die diensten dreigt te verstoren. (Een geruststelling dus voor wie vreesde dat het Nederlandse beleid inzake verdovende middelen gevaar zou lopen.)

De vergaderingen en stemmingen van de Raad van Ministers worden openbaar. En er vindt een stevige machtsverschuiving plaats van de Raad van Ministers naar het Europees Parlement: het parlement krijgt op meer terreinen wetgevende bevoegdheid. De transparantie en het democratische gehalte van de E.U. zullen dus door de grondwet toenemen, al blijft hier wel wat te wensen over.

Het achterhaalde stelsel dat elk land bij toerbeurt een half jaar voorzitter van de E.U. is wordt losgelaten. Er komt een door de regeringsleiders gekozen Voorzitter van de Europese Raad. En een Europese minister van Buitenlandse Zaken, die tegelijk vice-voorzitter van de Europese Commissie is. Zijn belangrijkste taak zal waarschijnlijk zijn de vergaderingen van de 25 ministers van Buitenlandse Zaken voor te zitten, en te trachten hier te coördineren. Kritische kanttekening hierbij: zolang de 25 lidstaten elk hun eigen buitenlands beleid voeren is er natuurlijk geen garantie dat we niet weer een hopeloze verdeeldheid binnen Europa zien optreden als het geval was bij de kwestie-Irak. Hoogstens kunnen we zeggen dat de nieuwe structuur de kans op die verdeeldheid kleiner maakt, en dat dus de kans iets gunstiger wordt dat Europa bij voorbeeld wat actiever weerwerk zal bieden aan de politiek van de Verenigde Staten.

[edit] het veiligheids- en defensiebeleid

Voor iedereen die in vredesbeleid geïnteresseerd is vraagt natuurlijk speciale aandacht: het 'gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid'. Art. I-41 zegt: 'De lidstaten verbinden zich ertoe hun militaire vermogens geleidelijk te verbeteren'. Wat moeten we ons daarbij voorstellen? In tegenstelling tot wat wel beweerd is, besluit deze grondwet niet tot de vorming van een Europese defensie. Ze noemt wel die mogelijkheid, maar uitdrukkelijk wordt bepaald dat hiertoe in de toekomst slechts met eenparigheid van stemmen kan worden besloten. Wel wordt er een 'Europees Defensieagentschap' opgericht. Dit omvat niet automatisch alle landen, alleen die lidstaten 'die daarvan deel wensen uit te maken'. Dit laat dus niet-Navolanden de volledige vrijheid niet deel te nemen.

Wat gaat dit Agentschap doen? (art. III-311) De nadruk wordt gelegd op zaken als: 'de na te streven militaire vermogens van de lidstaten helpen bepalen', 'operationele behoeften harmoniseren' en 'gezamenlijk onderzoek naar technische oplossingen coördineren en plannen'. Zoals vaak het geval is, zijn dit natuurlijk zaken waarbij men zich zowel mooie als lelijke dingen kan voorstellen. Maar het lijkt waarschijnlijk dat Groen Links en de PvdA gelijk hebben in hun beoordeling wat de belangrijkste mogelijkheid is die hier geboden wordt: verbetering van de doelmatigheid, en dus beperking van de verspilling. Want:

[edit] minder geld weggooien?

De gezamenlijke militaire capaciteit van de E.U.-landen wordt geschat op slechts 10% van die van de Verenigde Staten. Maar hun defensiebegrotingen zijn samen 50% tot 60% van de Amerikaanse. Dit is dus wel een heel duidelijk voorbeeld hoe duur het gescheiden optrekken is. Is het niet zonde dat er zoveel geld naar bewapening gaat dat bij betere samenwerking anders besteed zou kunnen worden? Het is inderdaad aannemelijk dat Europa hier belangrijk op militaire uitgaven kan besparen door de handen ineen te slaan.

Natuurlijk biedt dit nog geen garantie dat van de geschapen kansen altijd een goed gebruik gemaakt wordt. Maar die garantie is er nu zeker niet, en die kan de tekst van een grondwet ook niet geven. Wie een positief vredesbeleid voorstaat, en militaire avonturen als de Amerikaans-Britse aanval op Irak afwijst, zal het gevoerde beleid altijd kritisch moeten volgen. En erop moeten hameren dat de vrijgekomen gelden een positieve bestemming krijgen, en niet voor nodeloze militarisering worden aangewend. Er lijkt echter alle reden om in de voorgenomen samenwerking vooral een mogelijkheid te zien om minder geld weg te gooien. En het is zeker een steun in de rug dat artikel I-3 de E.U. uitdrukkelijk verplicht bij te dragen tot 'strikte eerbiediging en ontwikkeling van het internationaal recht met inbegrip van de inachtneming van de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties'.

[edit] de grondrechten

Een belangrijk positief punt is dat de grondrechten van de burgers stevig worden verankerd. Een van de vier 'delen' van de grondwet is hieraan in zijn geheel gewijd (deel II: 'Handvest van de grondrechten ven de Europese Unie'). Amnesty International heeft hierover samen met andere mensenrechtenorganisaties een uitvoerige evaluatie gepubliceerd. Toegejuicht wordt dat het Europees Handvest voor de Fundamentele Rechten en Vrijheden in zijn geheel grondwettelijke status krijgt, en dat de rechten vermeld in de Europese Conventie voor de Rechten van de Mens tot beginselen van het E.U.-recht worden verklaard. Bovendien worden nieuwe rechten opgenomen, zoals de rechten van hen die tot minderheden behoren.

Dit alles houdt veel in, zoals een ondubbelzinnig verbod op de doodstraf en op foltering, verbod tot uitlevering aan landen waar het risico van doodstraf of foltering bestaat, gelijkstelling van vrouwen en mannen 'op alle gebieden' en bescherming van de rechten van het kind. Amnesty betreurt dat de in het Handvest vermelde grondrechten slechts van toepassing zijn op E.U.- recht en op de uitvoering van het E.U.-recht door de lidstaten. De kans is gemist is om de grondrechten zonder meer toepasbaar te verklaren op nationale wetgeving. Maar daar staat weer tegenover dat als een lidstaat de grondrechten zou schenden, de E.U. maatregelen kan nemen, bij voorbeeld het stemrecht van die lidstaat opschorten. De slotsom van de evaluatie is: 'De grondwet is een belangrijke stap vooruit voor de naleving van de mensenrechten in de E.U.'. Hoe dit in de praktijk uitwerkt blijft natuurlijk (zoals altijd) afhankelijk van de vraag hoe ermee omgegaan wordt. Maar het behoeft nauwelijks betoog hoe belangrijk de verankering van de grondrechten is met name voor de nieuwe lidstaten, waar de democratie veelal nog wankel is.

(gossie/) zie De doodstraf voor ons commentaar /gossie)

(pinq\) Ook hierover lopen de meningen uiteen, zie bijvoorbeeld Het Handvest van de Grondrechten dan?:

"De artikelen in het dunste deel van het verdrag, het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, klinken op zich niet onaardig. Het Handvest bevat echter niets dat niet al in de Nederlandse grondwet of die van andere EU-landen staat. De formulering van allerlei rechten is zelfs zwakker of vrijblijvender dan bijvoorbeeld in de Europese Conventie inzake Mensenrechten of de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties. Het Handvest is dus een mooie sigaar uit eigen doos. Een aantal elementaire sociale rechten ontbreekt zelfs geheel. Het recht op arbeid, het recht op een minimuminkomen, het recht op een uitkering bij werkloosheid en het recht op huisvesting staan er niet in, netzomin als het stakingsrecht. Wel wordt gesproken over "het recht om te werken en een vrijelijk gekozen of aanvaard beroep uit te oefenen". In plaats van recht op sociale zekerheid is sprake van "het recht op toegang tot sociale zekerheidsvoorzieningen". Individuele burgers kunnen geen beroep doen op het Handvest. Wel moeten de Europese instellingen er bij nieuwe wetgeving rekening mee houden en kunnen lidstaten het Handvest gebruiken als toets bij het omzetten van Europese in nationale regels."

bron: Een FNV-lid, ook te lezen op www.grondwetnee.org

(/pinq) 10:41, 2 Jun 2005 (CEST)

[edit] dierenwelzijn

Vermeldenswaard is ook dat dit wel eens de eerste grondwet zou kunnen zijn die verplicht om 'ten volle rekening te houden met de eisen inzake het welzijn van dieren als wezens met gevoel' (art. III-121). Hieraan wordt overigens toegevoegd dat godsdienstige riten en culturele tradities geëerbiedigd worden. De grondwet zal dus zeker niet meteen een eind maken aan bij voorbeeld de stierengevechten in Spanje, maar geeft de tegenstanders van de stierengevechten wel een belangrijk nieuw wapen in handen.

(gossie/) zie Europese Grondwet; Dieren voor ons commentaar (/Gossie)

[edit] Europa als vredesmissie: een historisch succes

Het zou onzuiver zijn de grondwet los te maken van elk historisch perspectief. We moeten niet vergeten wat de grondgedachte achter de Europese eenheid is: nationale oorlogen tussen Europese landen onmogelijk maken. Zoals bekend is heel de geschiedenis van Europa één verhaal van oorlog en bloedvergieten. Toen in 1950 het plan-Schuman gelanceerd werd, waaruit de Europese Kolen en Staal Gemeenschap voortkwam, was het ideaal: de sleutel-industrieën van Frankrijk en Duitsland onder een gezamenlijke Hoge Autoriteit plaatsen, zodat een nieuwe oorlog tussen deze erfvijanden technisch onmogelijk zou worden.

Het is belangrijk dat we tot ons laten doordringen hoe succesvol dit is geworden: de Europese gedachte heeft West-Europa 60 jaar vrede gebracht, uniek in de geschiedenis. Nationale oorlogen tussen West-Europese landen zijn zo ondenkbaar geworden dat we over dat risico niet eens meer spreken. Toch is dit geenszins vanzelfsprekend, zie de Europese geschiedenis. En dat nu 25 landen die elkaar eeuwenlang beoorloogd hebben tot één grondwet komen is zeker een klinkende illustratie van een wezenlijk feit: als vredesmissie is de Europese integratie een bijna onwaarschijnlijk historisch succes. Moet dit niet meewegen in ons oordeel?

(pinq\) Wel bij het beantwoorden van de vraag of europese samenwerking een goed idee is en niet bij het beantwoorden van de vraag of europa deze grondwet nodig heeft is dus mijn stelling zie hierover www.vooreuropa.nl pinq 10:46, 2 Jun 2005 (CEST) (pinq/) zie Europese Grondwet; oorlog voor ons commentaar (/User:Pinq|pinq)

[edit] erkenning van humanisme

Tenslotte mag niet onvermeld blijven dat de preambule van de grondwet zegt dat de Unie wordt 'geïnspireerd door de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa'. Waarschijnlijk de eerste grondwet ter wereld waarin het humanisme deze erkenning als bron van waarden krijgt. De pogingen van het Vaticaan en van anderen om God en de christelijke godsdienst uitdrukkelijk vermeld te krijgen zijn mislukt. Zoals bekend is dit voor de Christen Unie en de Staatkundig Gereformeerde Partij een van de redenen geweest om zich tegen de grondwet uit te spreken. Maar wie gelijkstelling van godsdienst en humanisme voorstaat zal de gekozen formulering toejuichen.

[edit] vooral positief

Een helder oordeel over de grondwet lijkt te zijn: allerlei mogelijkheden tot kritische kanttekeningen bij onderdelen, maar als geheel: vooral positief.

Paul Kuiper (lid Humanistisch Vredesberaad)